Coaster Engineering: Kettinglift

In dit artikel:

Kettingliften vormen al decennialang het klassieke middel om een achtbaantrein naar de top te brengen: een rechte helling waarin de trein door een zware, verlengde en versterkte ketting omhoog wordt getrokken. Terwijl de trein klimt groeit zijn potentiële zwaarte-energie; eenmaal losgekoppeld op de top valt die energie om in bewegingsenergie tijdens de eerste afdaling. Varianten bestaan in hoek en uitvoering — van de traditionele ~20° liftheuvelen tot steilere 45° liften bij B&M Dive Coasters en de vrijwel verticale liften die Gerstlauer bij Eurofighters toepast — maar het principe blijft gelijk.

De ketting zelf lijkt op een fietsketting maar is robuuster en loopt via een motor-aangedreven tandwiel onderaan en een tandwiel bovenaan, met een goot voor het teruglopende deel. Meestal staat de motor niet stil: een versnellingsbak laat de ketting op lage snelheid blijven draaien zodat starten van stilstand (wat veel energie kost) wordt vermeden; zodra een trein arriveert verhoogt de ketting snelheid. Onder aan de trein zit een metalen haak (chain dog of kettinghaak) die in de kettingschakel grijpt en automatisch loslaat wanneer het einde van de ketting bereikt is.

Veiligheid is cruciaal omdat de aandrijving bij stroomuitval onvoldoende remmend koppel zou hebben. Daarom is er het anti-rollbacksysteem: langs de lift zit een rij metalen tanden en onder de trein een vergrendeling die bij terugrollen in die tanden valt. Het bekende “klak-klak-klak” geluid is het mechanische tikken van dat systeem — meerdere moderne banen dempen dit geluid met kunststofbekleding op de haken zonder de functie te verminderen. Als de motor uitvalt zakt de trein een stukje terug tot de vergrendeling in een tand valt; zo staat de trein veilig en kan evacuatie plaatsvinden.

Een eenvoudige energetische berekening illustreert het principe: potentiele energie m·g·Δh wordt (theoretisch) gelijkgesteld aan kinetische energie ½·m·v². Voor Goliath (Walibi Holland) met een lift van 46 m levert dat een theoretische topsnelheid van ongeveer 108 km/h, wat dicht bij de gemeten 106 km/h ligt — het verschil komt door wrijving en luchtweerstand die in de berekening zijn weggelaten.

Kettingliften blijven populair door hun eenvoud, betrouwbaarheid en voorspelbaarheid, ook al bestaan er alternatieve systemen zoals kabel- of lineaire lanceertechnieken voor moderne attracties.